Affair with the season (उंधियु. उंबाडियु)

 

उंधियु  . . . उंबाडियू

आकाशात मुक्त विहरणारे पतंग, उत्तरायण सुरु झाल्याचा सांगावा     घेऊन येतात. .तिळाच्या वड्या- लाडू  , हलव्याने मिट्ट गोड जिभेला  आता चमचमीत, चटपटीत हवं असतं .  मग शेंगसोला, पोपटी, भरित पार्टी, हुरडा पार्टी असं काय काय सुचायला लागतं .मला invariably   उंधियुच्या   आठवणी  यायला लागतात.

त्या त्या सिझन मधे मिळणार्‍या   फळांचा आस्वाद कधीतरी वर्षातून एक दोनदा  घेण्याचे , त्या त्या सिझन मधेच त्या त्या भाज्या  करण्याचं . . . खाण्या- खिलवण्याचं अप्रूप  संपलच आहे जवळ जवळ.पण मला  तसंच आवडतं .वर्षभर मिळत राहिलं तरी सिझनलाच खायचं . आपल्यापुरती गंमत!

खरं तर उंधियूचे वेध नोव्हेंबर संपतानाच लागतात मग लसणाची पात वेळेत मिळावी  म्हणुन लसूण पाकळ्या लावण्याची लगबग!
जांभळा कंद ( गोराडु) ही सहसा मिळत नाही इथे म्हणुन बागेतच लावुन टाकला होता आणि सुरती पापडी मुंबई किंवा पुण्याहून आयात!
उंधियूचा पॅराफर्नेलिया काही कमी नसतो. सुरण, रतालु, जांभळा कंद,बाळ बटाटे (म्हणजे baby potatoes), सुरती पापडी , लिलवा ( तूरीचे दाणे),छोटी गोल वांगी, केळ्याचे तुकडे, गाजराचे तुकडे,ओला हरभरा, अरिया काकडी आणि मेथी मुठिया!
वरुन घ्यायला लसणीच्या हिरव्यागार पातीची चटणी must पण मसाला करताना घातली तर सुरती उंधियुचा रंग साजराच दिसतो.
उंधियूचे तसे तीन प्रकार! सूरती  हिरवागार, काठियावाडी  आणि अमदावाद वाला लाललाल!
उंधियु मसाला  ज्या त्या गृहिणीचं  family secret असतं.
माझं "एक" सिक्रेट म्हणजे
हळदपूड ऐवजी ओली हळद किसून घातली तर मग नहलेपे दहला!भरपूर ओवा , ओलं खोबरं आणि कोथिंबीर  या सरदारांबरोबर  बाकी  लष्कर असतंच.
उंधियू  मटक्यात केला की उंबाडियु!मटक्यात मसाल्यासह भाज्यांचे थर लावून विस्तवात मटका उलटा ठेवायचा. उंधियू म्हणजेच upside down!
कंद, भाज्या, मुठियाचे  थर म्हणजे केवळ भाज्यांचे थरावर थर असं नसतं.  ते थर  गोडव्याचे ,अलवार नाजूकपणाचे, स्वादाचे, जांभळ्या- पिवळ्या- केशरी-हिरव्या अशा रंगवैविध्याचेही असतात.तेलाबरोबर चमचाभर प्रेमही टाकायला लागतं . शास्त्र असतय.
पानजुळी किंवा कंगळीची पानं आणि कुटकीची पानं फक्त स्वादासाठी!खायची नाहीत. पानजुळी म्हणजे phyllanthus reticulatus. . गुजराती भाषेत काम्बोई  आणि कुटकी म्हणजे verbascum chinense. गुजराती भाषेत कल्हार  पानं ! 
  कल्हार , काम्बोई अर्थातच antidiabetic, antiviral, anticancer, antiplasmodial, hepatoprotective, antibacterial and anti-inflammatory   वगैरे वगैरे वगैरे. आणि एकुणातच  उंधियू मधे भरपूर फायबर, भरपूर फायटोन्युट्रियंट्स, अॅंटि ऑक्सिडंट्स  आहेतच.

चलो देर किस बात की!  बाजराना रोटला साथ खाऊ पड से!

© Adv Seemantini Noolkar